ÇALIŞMA ALANLARI

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine Bireysel Başvuru

Ana Sayfa / Çalışma Alanları / Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine Bireysel Başvuru
Uluslararası Hukuk ve Yabancılar Hukuku

Temel hak ihlallerini iç hukuk yollarından Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi önündeki incelemeye kadar ele alıyoruz.

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine (AİHM) bireysel başvuru, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve ilgili devlet bakımından yürürlükte bulunan ek protokollerle güvence altına alınan hakların ihlal edildiği iddiasıyla başvurulabilen uluslararası bir denetim yoludur. Başvuru, ihlale yol açtığı ileri sürülen işlem, eylem veya ihmalden sorumlu tutulan taraf devlet aleyhine yapılır.

AİHM, ulusal mahkemelerin üzerinde yer alan yeni bir temyiz mercii değildir. Mahkeme, ulusal makamların kararlarının doğruluğunu genel olarak yeniden incelemek yerine somut olayda Sözleşme kapsamındaki bir hakkın ihlal edilip edilmediğini değerlendirir. Bu nedenle ihlal iddiasının iç hukukta özü itibarıyla ileri sürülmesi ve ihlali gidermeye elverişli etkili hukuk yollarının tüketilmesi gerekir. Türkiye’den yapılacak başvurularda Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yolunun da kural olarak tüketilmesi zorunludur.

Başvurunun nihai iç hukuk kararından itibaren dört ay içinde, AİHM’in resmî başvuru formu ve gerekli belgelerle eksiksiz biçimde yapılması gerekir. Mağdur sıfatı, başvurunun Sözleşme kapsamına girmesi, açıkça dayanaktan yoksun olmaması ve diğer kabul edilebilirlik koşullarını taşıması başvurunun esasının incelenebilmesi bakımından belirleyicidir.

Uçar & Zanbak Hukuk ve Danışmanlık; AİHM başvurularını kabul edilebilirlik ve esas yönlerinden değerlendirmekte, başvuru formu ile delilleri hazırlamakta, gerekli hâllerde geçici tedbir talebinde bulunmakta ve Mahkeme önündeki yazılı süreci takip etmektedir.

Hizmet Kapsamımız

İhlal ve Kabul Edilebilirlik İncelemesi

İhlal edildiği ileri sürülen Sözleşme hakkının, devletin sorumluluğuna yol açabilecek müdahalenin ve başvurucunun mağdur sıfatının belirlenmesi; başvurunun konu, kişi, yer ve zaman bakımından kabul edilebilirliğinin incelenmesi.

İç Hukuk Yolları ve Dört Aylık Süre

İhlali gidermeye elverişli iç hukuk yollarının belirlenmesi, ihlal iddiasının ulusal makamlar önünde ileri sürülmesi, Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru sürecinin değerlendirilmesi ve dört aylık başvuru süresinin hesaplanması.

Başvuru Formu ve Delillerin Hazırlanması

Olayların kronolojisinin, ihlal iddialarının ve hukuki gerekçelerin AİHM ölçütlerine uygun biçimde hazırlanması; nihai kararlar, tebliğ belgeleri ve destekleyici delillerle birlikte eksiksiz başvuru dosyasının oluşturulması.

Geçici Tedbir Talepleri

Yaşam hakkı veya kötü muamele yasağı bakımından yakın ve telafisi mümkün olmayan zarar riski bulunan hâllerde AİHM İçtüzüğü’nün 39’uncu maddesi kapsamında geçici tedbir talebinin hazırlanması ve acil sürecin takip edilmesi.

Yazılı Görüşler, Dostane Çözüm ve Adil Tatmin

Başvurunun hükümete bildirilmesinden sonra yazılı görüşlerin ve karşı beyanların hazırlanması; dostane çözüm ve tek taraflı deklarasyon tekliflerinin değerlendirilmesi ile maddi ve manevi zararlar için adil tatmin taleplerinin gerekçelendirilmesi.

Sık Sorulan Sorular

Kimler AİHM’e bireysel başvuru yapabilir?
Sözleşme kapsamındaki bir hakkının taraf devlet tarafından ihlal edildiğini ileri süren gerçek kişiler, hükümet dışı kuruluşlar ve kişi toplulukları başvurabilir. Başvurucunun ihlalden kişisel ve doğrudan etkilenmiş olması gerekir. Özel kişilere veya şirketlere karşı doğrudan AİHM başvurusu yapılamaz.
AİHM’e başvurmadan önce Anayasa Mahkemesine başvurmak gerekir mi?
Türkiye bakımından Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru, kural olarak tüketilmesi gereken etkili bir iç hukuk yoludur. Ancak somut olayda yolun erişilebilir veya etkili olmaması gibi istisnai durumlar ayrıca değerlendirilebilir.
AİHM’e başvuru süresi ne kadardır?
Başvuru, kural olarak nihai iç hukuk kararının tebliğ veya öğrenilmesinden itibaren dört ay içinde yapılmalıdır. Süre içinde yalnızca bir dilekçe gönderilmesi yeterli olmayabilir; resmî başvuru formunun gerekli bilgi ve belgelerle eksiksiz biçimde sunulması gerekir.
AİHM ulusal mahkeme kararını iptal edebilir mi?
Hayır. AİHM, ulusal mahkeme kararını doğrudan iptal etmez veya değiştirmez. Mahkeme bir Sözleşme ihlali bulunduğuna karar verebilir ve gerekli hâllerde adil tatmine hükmedebilir. İhlalin sonuçlarının giderilmesi için alınacak bireysel ve genel tedbirler, kararın icrası aşamasında belirlenir.

Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olayınıza ilişkin hukuki değerlendirme için bizimle iletişime geçiniz.

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine Bireysel Başvuru alanında desteğe mi ihtiyacınız var?

Sorularınızı sormak veya hukuki süreçlerinizi başlatmak için bize yazın.