Sendikal fesih iddiasında işverenin açıkladığı fesih nedeni ile sendikal ayrımcılığa işaret eden delillerin birlikte incelenmesi gerekir. Anayasa Mahkemesinin Efkan Ertuğral kararı, bu incelemenin kapsamını ve mahkemelerin gerekçelendirme yükümlülüğünü ortaya koymaktadır.
İş sözleşmesinin sendikal nedenle feshedildiği iddiası, işverenin gösterdiği fesih gerekçesi ile iş yerindeki sendikal faaliyetlere ilişkin verilerin birlikte değerlendirilmesini gerektirir. İşverenin işçinin davranışına ilişkin bir neden ileri sürmesi, sendikal ayrımcılığa işaret eden delillerin ayrıca incelenmesi ihtiyacını ortadan kaldırmaz.
Anayasa Mahkemesinin 2 Eylül 2026 tarihli Efkan Ertuğral kararı (Başvuru No: 2023/17185), bu incelemenin kapsamını ve mahkemelerin gerekçe yükümlülüğünü ortaya koymaktadır.
Sendikal fesih iddiasında ispat yükü kime aittir?
6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu’nun 25'inci maddesi, işçilerin sendika üyeliği veya sendikal faaliyetleri nedeniyle işten çıkarılmasını ve farklı işleme tabi tutulmasını yasaklamaktadır. Kanun'da, sendika özgürlüğünün güvencesine aykırı davranılması hâlinde işçinin bir yıllık ücretinden az olmamak üzere sendikal tazminat öngörülmüştür.
Sendikal fesih iddiasıyla açılan davada, feshin nedenini ispat yükümlülüğü işverene aittir. Feshin işverenin ileri sürdüğü nedene dayanmadığını iddia eden işçi ise feshin sendikal nedene dayandığını ispatla yükümlüdür (m. 25/6). Bu nedenle işverenin dayandığı olaylar kadar, işçinin sendikal neden iddiasını destekleyen olguların da değerlendirilmesi gerekir.
Fesih dışındaki sendikal ayrımcılıkta ise ayrı bir ispat düzenlemesi bulunmaktadır: İşçi ayrımcılığı güçlü biçimde gösteren bir durum ortaya koyduğunda işveren, davranışının nedenini ispat etmekle yükümlü olur (m. 25/7).
Başvuruya konu olay neydi?
Başvurucu, iş sözleşmesinin sendikal nedenlerle sona erdirildiğini ileri sürerek sendikal tazminat talep etmiştir. İşveren ise feshi, işçinin deneme süresinde iki kez maddi hasarlı kazaya karışmasına dayandırmıştır.
İlk derece mahkemesi, özlük dosyasındaki tutanaklar ve işveren tanıklarının anlatımları doğrultusunda feshin kazalar nedeniyle gerçekleştiğini kabul etmiştir. Sendikal fesih iddiasının ispatlanmadığı gerekçesiyle önce dava daha sonra da istinaf başvurusu reddedilmiş ve karar kesinleşmiştir.
Bununla birlikte dosyada, iş yerindeki sendika üyelikleri ve işten çıkarmalara ilişkin verileri içeren bir bilirkişi raporu ile işverenin sendikal faaliyetleri engelleyen davranışlarına ilişkin bir iş teftiş raporu da bulunmaktadır.
Sendikal fesih araştırılırken hangi veriler önem taşır?
Anayasa Mahkemesi, önceki kararlarına ve Yargıtay içtihadına dayanarak, somut olaya uygun düştüğü ölçüde incelenmesi gereken hususları sıralamıştır. Bunlar arasında özellikle şu veriler yer almaktadır:
Fesih öncesinde ve sonrasında sendikalı ve sendikasız işçi sayıları ile bu sayıların toplam çalışan sayısına oranı.
İşten çıkarılanların ne kadarının sendikalı olduğu; sendikadan ayrılan işçilerin çalışmaya devam edip etmediği.
İşten çıkarmalardan sonra yeni işçi alınıp alınmadığı ve yeni çalışanların sendika üyeliği durumu.
Sendikal faaliyette bulunan işçilerin benzer gerekçelerle ve yakın tarihlerde işten çıkarılıp çıkarılmadığı.
Ücret, izin, vardiya, fazla çalışma ve görev değişikliklerinde sendikalı işçilere farklı davranılıp davranılmadığı.
Tanık anlatımları, bilirkişi raporları ve benzer uyuşmazlıklarda verilen kararların nasıl değerlendirildiği.
Bu veriler, bireysel fesih işleminin iş yerindeki sendikal örgütlenme süreciyle bağlantısını değerlendirmeye yardımcı olur. Performans gibi bir gerekçeye dayanıldığında ise kullanılan ölçütlerin objektifliği ve diğer işçilere de aynı şekilde uygulanıp uygulanmadığı önem taşır (karar, §§ 9–10).
AYM hangi eksiklikler nedeniyle ihlal kararı verdi?
Mahkeme, öncelikle feshe dayanak gösterilen kazaların kapsamının, maddi zararın boyutunun ve işverenin katlanmak zorunda kaldığı külfetin değerlendirilmediğini belirtmiştir.
Ayrıca dosyadaki bilirkişi ve teftiş raporlarında bulunan verilerin neden dikkate alınmadığı açıklanmamıştır. Derece mahkemeleri, işverenin açıklaması ve işveren tanıklarının beyanlarını esas alırken, sendikal fesih iddiasını destekleyen diğer verileri dışlamalarının nedenlerini ilgili ve yeterli gerekçeyle ortaya koymamıştır.
AYM, bu eksiklikler nedeniyle Anayasa'nın 51'inci maddesinde güvence altına alınan sendika hakkının ihlal edildiğine karar vermiştir. İncelemenin merkezinde, sendikal fesih iddiasının gerektirdiği yargısal değerlendirmenin yapılıp yapılmadığı bulunmaktadır (karar, §§ 11–15).
Kararın sonucu ve uygulamaya etkisi
İhlalin giderilmesi için kararın Düzce 2. İş Mahkemesine yeniden yargılama yapılmak üzere gönderilmesine ve başvurucuya 50.000 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmiştir. Bu tutar, bireysel başvuruda hükmedilen manevi tazminattır, işverenden talep edilen sendikal tazminatla karıştırılmamalıdır. İş mahkemesinin, ihlal kararında gösterilen eksiklikleri gidererek sendikal tazminatla ilgili yeniden karar vermesi gerekmektedir.
Karar, sendikal fesih davalarında iş yerindeki örgütlenme sürecinin, işten çıkarmaların zamanlamasının ve çalışanlara yönelik uygulamaların birlikte incelenmesinin önemini göstermektedir. İşçi bakımından bu olguların delillendirilmesi; işveren bakımından fesih nedeninin somut olarak ortaya konulması; mahkeme bakımından ise belirleyici delillerin değerlendirilmesi ve sonucun gerekçelendirilmesi gerekir.
Karar: Anayasa Mahkemesi, Efkan Ertuğral, Başvuru No: 2023/17185, 02.09.2026.
Bu bilgi notu genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki görüş veya tavsiye niteliği taşımaz. Somut uyuşmazlığınız için avukatınıza danışmanızı öneririz.